Revuo ne estas simple loko el kiu rikolti kvalitajn kontribuojn. Revuo estas intelekta gesto kiu daŭras en la tempo. Se Literatura Foiro ekzistis tiom longe, tio okazis ne ĉar oni diligente plenigis blankajn paĝojn, sed ĉar ĉirkaŭ ĝi kreskis kaj disvolviĝis ideo. La ideo, ke tio valoras la penon, ke estas io por diri kaj iu al kiu paroli.
La filozofia kerno de LF estas raŭmismo: ne dogmo, sed maniero rigardi esperanton per malsamaj okuloj ol tiuj de la tradicia esperantismo. Dum jardekoj oni vidis en la lingvo de Zamenhof nur ilon por transformi la mondan lingvan ordon – raŭmismo proponas alternativon: esperanto ne bezonas “venki” por pruvi sian valoron. Ĝia valoro estas nun, per ĝia komunumo, per ĝia kulturo, per ĝia identiga funkcio.
Vivanta lingvo ne atendas la estontecon: ĝia digno situas en la nuntempo.
LA RAŬMA
VOJO
La esperanta identeco ne estas heredita je naskiĝo, nek altrudita de teritorio aŭ ŝtato. Ĝi estas elektita identeco. Kiu ajn estu ĝia lingva, kultura, geografia origino, ĉiu povas eniri tiun transnacian kumunumon.
Ne ekzistas “centra” kaj “periferia” kulturoj en esperanto: la vocoj de ĉiuj havas la saman pezon. Tiu egaleco ne estas utopio, ĝi apartenas al la lingvo mem kaj estas la kondiĉo kiu ebligis la ekeston kaj ekziston de literaturo aŭtente plurisma. Por Literatura Foiro tiuj principoj tradukiĝas en precizan redaktan aliron: publikigi originalan literaturon en esperanto signifas trakti la lingvon kiel artan perilon, ne kiel simplan komunikilon; gastigi eseojn pri sociologio, kulturpolitiko, lingvistiko k.s. signifas nutri la kritikan konscion de la esperantistaro pri si mem; esti organo de Esperanta PEN-Centro signifas loki sin en internacian reton kiu agnoskas esprimliberon kiel nerezigneblan valoron. Ĉiu nia enhavo, ĉiu invitita aŭtoro, ĉiu alfrontita temo portas kun si implican respondon al la demando:
Kion signifas aparteni al lingva komunumo libere elektita?
Por spekti pliajn videojn, ankaŭ en esperanto kaj aliaj lingvoj, ni invitas vin sekvi la aktivecon de LF en Instagramo ĉe @literaturafoiro
La pli ol duonjarcenta kontinueco de Literatura Foiro ne estas nur biografia elemento: ĝi estas la konscia elekto plenumi mision. Nia revuo ne estas pasiva spegulo de la jam ekzistanta esperanta kulturo – sed instrumento per kiu tiun kulturon oni konceptas, konstruas kaj transdonas. Ĉiu numero estas do samtempe dokumento kaj projekto: dokumento pri tio, kio nia komunumo estas hodiaŭ; projekto pri tio, kio ni volas esti morgaŭ.
Raŭmismo estas pli ol ideologio interna al esperantismo: ĝi estas nova filozofia aliro pri identeco kaj pri la maniero laŭ kiu homo rigardas sian vivon, siajn kulturajn elektojn, siajn apartenojn. La ideo ke identeco povas esti elektata anstataŭ heredata prezentas radikale malsaman modelon ol tiu per kiu la moderneco konstruis kolektivajn identecojn: nacio, etno, religio transdonataj de la gepatroj.
Raŭmismo asertas ke oni povas plene aparteni al komunumo simple ĉar oni elektas tion, kaj ke tiu volontula aparteno ne estas malpli aŭtenta – male, ĝi estas certagrade pli aŭtenta, ĉar rezulto de konscia elekto.
Zamenhof mem, kaj poste Hector Hodler, jam formulis la konceptojn de elektita identeco kiujn jardekojn poste la Manifesto de Raŭmo eksplice deklaros. Tiel naskiĝas la ideo spuri la elementojn kiuj karakterizas la raŭman vojon: nome ĉerpaĵoj de la atestoj pri la koncepto de libere elektita identeco.
“Lingvo internacia fortikiĝos por ĉiam nur en tia okazo, se ekzistos ia grupo da homoj, kiu akceptus ĝin kiel sian lingvon familian, heredan. Cento da tiaj homoj estas por la ideo de lingvo neŭtrala multege pli grava ol miliono da aliaj homoj.”
“Esperanto do ne estas la propraĵo de la mondo, sed, kiel ĉiu lingvo, la propraĵo de siaj konstantaj uzantoj, la apartenaĵo de la «popolo esperantista». Tiu malgranda popolo ĉiutage kreskos, kaj ju pli ni multigos kaj plirealigos ligilojn, kiuj ekzistas inter ĝiaj membroj, des pli ĝi fortikiĝos kaj potenciĝos.”
Ne nur raŭmismo estas la dua indiĝena ideologio fontinta el la esperantistaro, post sennaciismo, sed ankaŭ la bazo de konsciiĝo pri la esenco mem de alia vojo al identigo. Se nia komunumo estas efektiva minoritato, ĝi ne povas kontentiĝi per nura varbado aŭ entuziasmo. Ĝi bezonas historian memoron, arkivojn, literaturon, edukadon, instituciojn, internan kritikon kaj mekanismojn por transdoni la senton de aparteno al novaj generacioj. Raŭmismo tiel transformas esperantismon de propagando por estonta mondo al flegado pri nia nuntempa socia vivo.
Sociologie, tio ŝanĝas ankaŭ la figuron de la esperantisto. Ĝi ne plu estas nur homo kiu subtenas internacian helplingvon, sed partoprenanto en minoritata medio. Ĝia identeco ne devas esti pravigata nur per la demando ĉu esperanto iam venkos; ĝi jam havas radikitan signifon en la historio de la nia komunumo.
Raŭmismo devigas Esperantismon koncepti sin ne nur kiel movadaron, sed precipe kiel komunumon. Tiusence, raŭmismo restas unu el la plej maturaj provoj interpreti esperanton politike.
«La Esperantistaro estas popolo, kiu kun lojala respekto al la naciaj kulturhumoj neniam povos forgesi pri tio, ke la nutrosukon ĝi ricevas el tiuj humoj por produkti kaj redoni novajn valorojn al la grandaj komunumoj vivantaj en naciaj unuecoj. La celo de la Esperantistaro jam delonge estas: krei tian kulturon, en kiu ĉiu popolo retrovas sian egalrajtecon kaj per tiu nova kulturo akceli la reciprokan estimon inter la nacioj. Nian agadmanieron devas karakterizi do: konservativismo en la gardado de la ekzistantaj naciaj valoroj kaj liberalisma progresemo al la celoj de la homa solidareco».
Julio Baghy (1931), «Mia angulo», Literatura Mondo, 1931/8: 179.
«La Esperanta kulturo estus ia spirita havaĵo, kiun ĉiu esperantisto posedus, pli malpli fiere. Foje mi diris tion, ke se ekzistus esperantista patrioteco... ekz. aperas poemlibro de Heine, aŭ aperas dramo de Ŝekspir aŭ dramo de Ibsen, tiam la esperantistoj, aŭ almenaŭ sufiĉe multnombra elito de la esperantistoj, tion sentas fiere kiel la pliriĉiĝon de la komuna Esperanta havaĵo, t. e. iu tute supernacia sento de la esperantistoj. Se estus homoj, kiuj sentas sin civitano de Esperantujo, sen tio tamen, ke ili malkonfesus sian patrujon, ĉu ne».
Kálmán Kalocsay (1972), «Esperanto estis mia nobla hobio», Norda Prismo, 1972/17, 3, p. 131-140.
«Mi bone komprenas la sentojn de Kalocsay kaj mi oftege citas lian En amara horo. Sed tamen, jes, mi havas popolon kaj sen popolo verŝajne nun ne verkus [...]. Estas same kiel ĉe kiu ajn popolo. Eĉ se mi verkus nacilingve, mi sentus min ligita al mia skoteco. Kaj mi klopodus esprimi tion kio estas aktuala kaj interesa por la skotoj. Kaj same mi volas por la esperantistoj. Mi ne opinias, ke populareco estas grava, sed mi opinias, ke oni devas verki en la kadro de iu kulturo kaj por mi evidente tio estas la Esperanta kulturo. Kaj tiun kulturon, supozeble, dividas la esperantistoj».
William Auld (1977), «Mi ne estas sentimente ligita al Esperanto», en R. Haupenthal (1979), Du intervjuoj, Artur E. Iltis, Saarbrücken, p. 17-28.
Kulturpolitikaj raportoj de LF-koop
-
«[...] ju pli longe, intense kaj intime oni travivas la sperton de esperanto kiel ĉiutaga, hejma kaj labora, lingvo – des pli malmulte signifas la esprimo dua lingvo aŭ helpa lingvo [...]; tiam esperanto ne estas plu triumfonta, ĝi jam estas nediskutebla realaĵo, kiun oni ne bezonas plu enkonduki en la makrokosmon, sed defendi kontraŭ eksteraj cirkonstancoj, kiel manko de legomaterialo, por si kaj por la infanoj, ktp».
-
«La dikotomio, inter la medioj ligitaj al LF kaj tiuj ligitaj al la tradicia movado, formiĝas kiam oni sin demandas, kiu estu la prioritata faktoro por la disflorado de esperanto. Por LF estas tio, ke esperanto fariĝu grava kulturlingvo, sendepende de ĝia origina teknologia utilisma celo; por la tradiciuloj estas tio, ke la gvidantaj elitoj agnosku la funkcian valoron de iu difinita planlingvo. Principe, al LF eĉ ne gravas ke la tuta mondo lernu esperanton; dum la tradiciularo havas tute alie sian baricentron».
-
«La diferenco inter la Deklaracio de Tyresö kaj la Manifesto de Raŭmo estas la jena: la deklaracianoj volis la venkon de esperanto, laŭ plena pracelismo, sed ili akuzis la internan ideon aŭ la vakuan lapennismon ĝuste pro la manko de tiu venko, akirebla se oni ŝanĝas la valorojn mem de la interna ideo al tiuj de la mobilizita junularo. La manifestanoj simple forlasas tiun problemon de la venko, kaj por ili la fakto ke la esperanto-movado adoptu pli politikeman sintenon estas nur dua- aŭ eĉ triaranga. Ne plu temas ĉu esti unue esperantisto kaj poste marksisto, katoliko, laiko – aŭ inverse; ne plu temas pri neŭtraleco; ja temas pri la modesta, paca deziro partopreni en kiu ajn kultura formo, sed kun la riĉaĵoj de nia propra novtipa internacia kulturo».
-
«Ni estas esperantistoj ĉar ni sukcesis rigardi trans la limoj de nia nacia horizonto. Jen la plej sinteza pruvo de la transnacia karaktero de nia esperanto-kulturo. Ĉu ni kapablas realigi la oportunan ekvilibron, pensante globe kaj agante loke, aŭ ni riskas enfermiĝi en propran getton, kiel multaj mikrosocioj ene de la makrosocio? Ĉu ni insistos pri la bezono kreski kvante por esti pli multaj kaj tiel pli multnombre premi ĉe la institucioj por akceptigi niajn principojn – aŭ ĉu ni decidos esti pli multaj tute simple por vivi pli multnombre laŭ niaj principoj, plaĉu tio aŭ ne al la institucioj?»
-
«La 10an de septembro 1993 esperanto ricevis la definitivan agnoskon kiel literatura lingvo. Ekde tiu tago, se iu asertas ke nia lingvo ne havas kulturon, ne havas literaturon, li ofendas la plej altan tutmondan instancon en literatura kampo. Ekde tiu tago al ĉiu diskreditanto de nia idiomo sufiĉas respondi: se esperanto ne havus propran literaturon, propran kulturon, ĝi ne trovus sian lokon en la Internacia PEN-Klubo [...]. La PEN-kongreso perceptis Esperantion ne nur kiel movad(ar)on por la propagando de nobla filantropaĵo, sed precipe kiel memelektitan diasporan lingvominoritaton, kun propra juna, sed originala kulturo».
-
«Se iu demandas pri la plej gravaj datoj en la historio de esperanto, la respondo povas konduki al kvin jaroj: 1887, 1905, 1909, 1980 kaj 1993. En 1887 (almenaŭ ekde la unua interparolo de Grabowski kun Zamenhof) nia lingvo estis komunikilo; sed la mondo (kaj certagrade la esperantistoj mem) agnoskis al ĝi ĉiun rajton nur post la pli ol 700 gazetartikoloj pri la Bulonja kongreso. Se dek ok jarojn oni bezonis por ke ĝi estu rekonita kiel vera komunikilo, pli ol okdek necesis por ke esperanto estu agnoskita kiel arta perilo. Ni fiksas la starton en 1909, per la Internaciaj Floraj Ludoj, kiam ĝeneraliĝis en nia parolkomunumo la konstato ke nia idiomo estas ankaŭ lingvo por poezio. Kaj ni lokas la agnoskon de la makrosocio en la akcepto fare de PEN-Klubo Internacia en Santiago de Kampustelo, 1993. La kvina dato, 1980, koincidas kun la Manifesto de Raŭmo, nome kun la unuafoja, formala konstato, interne de Esperantio, ke nia lingvo estas ankaŭ identigilo. Ĉu la mondo konstatos tion pli rapide ol estis pri esperanto kiel arta perilo? Prefere ne fari prognozon; sed en epoko de mutacio oni rajtas inklini al optimismo».
-
«[...] lingvo ne ekzistas sen kolektivo, sed samtempe [...] kolektivo povas esti alio ol nacio. La tuj sekvanta demando por la esperantistaro, kiu ne estas nacio sed povas esti kolektivo, nature aperas: Kion plej bezonas kolektivo por esti kolektivo? Kion ĝi plej bezonas apud la lingvo? Ni jam revenas al la komenco. Necesas iu interna ideo, kiu ne nepre estas religio, ne nepre estas ideologio, ne nepre estas hierarkia strukturo sed – certe estas komunaj moroj. Kaj la moroj implicas komunan kondutkodon (moralon, fakte). Tio mankas al la nuna esperantistaro por transiri de heterogena movadaro al koherema civito».